EKG tahlili sxemasi
Elektrokardiogrammani to‘g‘ri o‘qish uchun EKGdagi tishchalarni tanishning o‘zi yetarli emas. Ularni ma’lum tartibda tekshirish, normal ko‘rsatkichlar bilan solishtirish va aniqlangan o‘zgarishlarni bir-biri bilan bog‘lab baholash kerak.
Oldingi mavzularda yurakning elektr faoliyati, EKG tarmoqlari, tishchalar, segmentlar va intervallar o‘rganildi. Ushbu mavzuda esa shu bilimlardan foydalanib, 12 tarmoqli EKGni boshidan oxirigacha qanday tahlil qilish tushuntiriladi.
EKGni har safar bir xil ketma-ketlikda o‘qish muhim. Chunki faqat bitta tishcha yoki segmentga e’tibor qaratish boshqa muhim o‘zgarishlarni o‘tkazib yuborishga olib kelishi mumkin.
Masalan, bemorda ST segment ko‘tarilgan bo‘lsa, uni baholashdan oldin yozuv sifati, yurak ritmi, QRS davomiyligi va o‘zgarish qaysi tarmoqlarda kuzatilayotganini aniqlash kerak.
1. EKG tahlil tartibi
EKGni tizimli tahlil qilish quyidagi bosqichlardan iborat:
- EKG yozuvining sifati, tezligi va kalibrlanishini tekshirish.
- Yurak ritmining muntazamligini va kelib chiqish manbaini aniqlash.
- Yurak urish chastotasini hisoblash.
- Elektr o‘tkazuvchanlikni baholash.
- Yurakning elektr o‘qini aniqlash.
- P tishchani tahlil qilish.
- QRS kompleksining davomiyligi, amplitudasi va shaklini baholash.
- ST segment, T tishcha va QT intervalni tekshirish.
- Aniqlangan belgilar asosida EKG xulosasini yozish.
Ushbu tartib har bir bemorda saqlansa, tekshiruv natijalarini solishtirish va patologik o‘zgarishlarni aniqlash osonlashadi.
1-rasm. 12 tarmoqli EKG: chap ustunda I, II, III, o’rtada aVR, aVL, aVF, o’ngda V1–V6. Har bir tarmoq boshida kontrol millivolt belgisi ko’rinadi.
1-rasmda standart 12 tarmoqli EKG tasvirlangan.
Unda I, II, III standart tarmoqlar, aVR, aVL, aVF kuchaytirilgan tarmoqlar va V1–V6 ko‘krak tarmoqlari mavjud.
Barcha tarmoqlar bitta yurakning elektr faoliyatini turli yo‘nalishlardan aks ettiradi. Shu sababli bir xil yurak urishida QRS kompleksi ayrim tarmoqlarda musbat, boshqalarida esa manfiy bo‘lishi mumkin.
Rasmni tekshirishda dastlab barcha tarmoqlar mavjudligini, yozuvda shovqinlar yo‘qligini va kalibrlash belgilarini aniqlang.
Keyin ritmni baholash uchun uzunroq yozilgan II tarmoq yoki boshqa ritm tasmasidan foydalaning.
2. EKG qog‘ozini tekshirish
EKGni tahlil qilishdan oldin apparatning yozuv tezligi va kuchlanish bo‘yicha kalibrlanishini aniqlash kerak.
EKG qog‘ozi gorizontal va vertikal chiziqlar bilan kichik kataklarga bo‘lingan.
Gorizontal yo‘nalish vaqtni, vertikal yo‘nalish esa elektr potensiallar farqini bildiradi.
Standart kalibrlashda 1 mV kuchlanish 10 mm vertikal balandlikka teng.
| Ko‘rsatkich | Kichik katak (1 mm) | Katta katak (5 mm) |
|---|---|---|
| Vertikal balandlik, standart kalibrlashda | 0,1 mV | 0,5 mV |
| Vaqt, 25 mm/s tezlikda | 0,04 s | 0,20 s |
| Vaqt, 50 mm/s tezlikda | 0,02 s | 0,10 s |
Bu qiymatlarni bilish EKG intervallarini va tishchalarning amplitudasini to‘g‘ri o‘lchash uchun zarur.
2-rasm. EKG qog’ozidagi kichik va katta katak: kichik katak 1 mm = 0,04 s = 0,1 mV; katta katak 5 mm = 0,20 s = 0,5 mV.
2-rasmda EKG qog‘ozining tuzilishi ko‘rsatilgan.
25 mm/s tezlikda bitta kichik katak 0,04 soniya, bitta katta katak esa 0,20 soniyaga teng.
Masalan, QRS kompleksi 2 ta kichik katakni egallasa, uning davomiyligi: 2 × 0,04 = 0,08 s Bu kattalarda odatiy QRS davomiyligiga mos keladi.
Agar apparat 50 mm/s tezlikda yozgan bo‘lsa, ayni 2 ta kichik katak 0,04 soniyaga teng bo‘ladi.
Demak, qog‘oz tezligini tekshirmasdan EKG davomiyligini hisoblash noto‘g‘ri natija beradi.
Qog‘oz tezligi
Elektrokardiografiya apparatlarida turli yozuv tezliklari qo‘llanadi. Klinik amaliyotda eng ko‘p ishlatiladiganlari 25 mm/s va 50 mm/s hisoblanadi.
25 mm/s tezlik standart 12 tarmoqli EKGda keng qo‘llanadi.
50 mm/s tezlikda yozuv gorizontal yo‘nalishda ikki baravar kengroq ko‘rinadi. Bu ayrim tez ritmlar yoki qisqa intervallarni batafsilroq baholashda foydali bo‘lishi mumkin.
Yozuv tezligi apparat sozlamalarida va ko‘pincha EKG qog‘ozining chetida ko‘rsatiladi.
Kontrol millivolt
Kontrol millivolt — EKG apparatining kuchlanish bo‘yicha kalibrlanishini tekshirish uchun ishlatiladigan standart signal.
Odatdagi kalibrlashda:
1 mV = 10 mm
Ya’ni 1 mV kontrol signal EKG qog‘ozida 10 mm balandlikdagi to‘g‘ri burchakli belgi sifatida aks etadi.
Ayrim holatlarda tishchalar juda baland bo‘lsa, apparat kuchlanish sezgirligi kamaytirilishi mumkin. Masalan, yarim standartda 1 mV 5 mm ga teng bo‘ladi.
Shuning uchun tishcha amplitudasini baholashdan oldin kalibrlashni tekshirish zarur.
3-rasm. Chapda: gorizontal o’q — vaqt (TIME, s), vertikal o’q — kuchlanish (AMPLITUDE, mV). O’ngda: to’liq standart (Full Standard) va yarim standart (Half Standard) kontrol signallari.
3-rasmda EKGning gorizontal va vertikal o‘lchovlari tasvirlangan.
Gorizontal o‘q vaqtni, vertikal o‘q esa kuchlanishni bildiradi.
To‘liq standart kalibrlashda 1 mV signal 10 mm, yarim standartda esa 5 mm balandlikka mos keladi.
Bu farq yurak elektr faolligining o‘zgarganini anglatmaydi. Faqat apparat signalni qog‘ozda qanday masshtabda aks ettirayotgani o‘zgargan bo‘ladi.
4-rasm. To’g’ri kalibrovka: kontrol signal balandligi 10 mm (1 mV), tezlik 25 mm/s.
4-rasmda standart kalibrlangan EKG yozuvi ko‘rsatilgan.
Kontrol signalning balandligi 10 mm bo‘lsa, 1 mV kuchlanish 10 mm ga mos keladi.
Bunday yozuvda tishchalarning balandligi standart amplituda mezonlari bilan taqqoslanishi mumkin.
5-rasm. Noto’g’ri kalibrovkaga misollar: yarim standart (5 mm = 1 mV) va ikki barobar (20 mm = 1 mV) signal. Bunda tishchalar balandligi haqiqiydan kichik yoki katta ko’rinadi, shuning uchun gipertrofiyani baholashdan oldin doim kalibrovkani tekshiring.
5-rasmda kuchlanish sezgirligi turlicha sozlangan EKG yozuvlari tasvirlangan.
Agar 1 mV 5 mm ga teng bo‘lsa, tishchalar standart yozuvga nisbatan ikki baravar past ko‘rinadi.
Agar 1 mV 20 mm ga teng bo‘lsa, tishchalar ikki baravar baland ko‘rinadi.
Bu holatlar apparat sozlamasiga bog‘liq bo‘lib, o‘z-o‘zidan nosozlikni anglatmaydi.
Masalan, chap qorincha gipertrofiyasini amplituda mezonlari asosida baholashda kalibrlashni hisobga olmaslik noto‘g‘ri xulosaga olib kelishi mumkin.
6-rasm. Bir xil ritmning 25 mm/s va 50 mm/s tezlikda yozilishi: 50 mm/s da tishchalar ikki barobar kengroq ko’rinadi, 1 mm = 0,02 s.
6-rasmda bir xil yurak ritmi 25 mm/s va 50 mm/s tezliklarda yozilgan.
50 mm/s tezlikda EKG tishchalari va intervallari qog‘ozda gorizontal yo‘nalishda ikki baravar kengroq ko‘rinadi.
Biroq yurakning haqiqiy elektr jarayonlari davomiyligi o‘zgarmaydi.
Masalan, 0,16 soniyalik PR interval 25 mm/s tezlikda 4 mm, 50 mm/s tezlikda esa 8 mm bo‘ladi.
12 tarmoq mavjudligini tekshirish
EKG yozuvida I, II, III, aVR, aVL, aVF va V1–V6 tarmoqlarining barchasi mavjudligini tekshirish kerak.
Shuningdek, quyidagilarga e’tibor beriladi:
- Tishchalar aniq ko‘rinadimi?
- Bazal chiziq haddan tashqari siljimayaptimi?
- Mushak titrashi yoki elektr shovqinlari mavjudmi?
- Elektrodlar to‘g‘ri joylashtirilganmi?
- Ayrim tarmoqlarda signal yo‘qolmaganmi?
Yozuv sifati past bo‘lsa, imkon qadar sababini bartaraf etib, EKGni qayta olish kerak.
7-rasm. Qo’l elektrodlari almashtirib qo’yilganda (o’ng va chap qo’l) EKG shakli o’zgaradi: I tarmoqda P, QRS va T tishchalar teskari ko’rinadi, aVR va aVL almashadi — xuddi dekstrokardiyadagidek. Shuning uchun elektrodlar to’g’ri joylashganini tekshirish kerak.
7-rasmda o‘ng va chap qo‘l elektrodlari almashtirib qo‘yilganda EKG ko‘rinishi qanday o‘zgarishi ko‘rsatilgan.
Bunday holatda I tarmoqdagi P, QRS va T tishchalari teskari yo‘nalishda ko‘rinishi mumkin.
aVR va aVL tarmoqlari ham o‘zaro almashadi.
Bu o‘zgarish ayrim hollarda dekstrokardiyaga o‘xshab ko‘rinishi mumkin. Biroq qo‘l elektrodlari almashganda ko‘krak tarmoqlaridagi R tishcha progressiyasi odatda saqlanadi.
Shuning uchun I tarmoqda kutilmagan manfiy P va QRS komplekslari kuzatilsa, avvalo elektrodlarning to‘g‘ri ulanganini tekshirish kerak.
3. Yurak ritmini aniqlash
EKG yozuvining sifati tekshirilgach, keyingi bosqichda yurak ritmi baholanadi.
Bunda uchta asosiy savolga javob beriladi:
- Yurak ritmi muntazammi yoki notekismi?
- Elektr impulsning asosiy manbai qayerda?
- Yurak bir daqiqada necha marta urmoqda?
Ritm muntazamligini aniqlash
Ritm muntazamligini baholash uchun ketma-ket R tishchalar orasidagi masofa — RR intervallar taqqoslanadi.
Agar RR intervallar deyarli bir xil bo‘lsa, ritm muntazam hisoblanadi.
Agar RR intervallar sezilarli farq qilsa, ritm notekis deb baholanadi.
Biroq RR intervallarning kichik fiziologik o‘zgarishlari normal holatda ham uchrashi mumkin.
Masalan, nafas olish bilan bog‘liq sinus aritmiyasida yurak urishi nafas olayotganda tezlashib, nafas chiqarayotganda sekinlashishi mumkin. Bu ayniqsa bolalar va yoshlarda uchraydi.
Shuning uchun faqat bitta qat’iy millisekund chegarasiga qarab barcha ritmlarni normal yoki patologik deb ajratish to‘g‘ri emas.
8-rasm. Ritm tasmasi (rhythm strip) — odatda II tarmoqda uzoqroq yoziladi. Ritmning muntazamligini baholash uchun bir necha ketma-ket R–R oralig’i taqqoslanadi.
8-rasmda ketma-ket yurak sikllari tasvirlangan.
Ritmni baholashda bir nechta RR intervalni solishtirish kerak.
Agar barcha RR intervallar bir-biriga yaqin bo‘lsa, ritm muntazam.
Agar ayrim RR intervallar qisqaroq yoki uzunroq bo‘lsa, ularning qanday ketma-ketlikda o‘zgarayotganiga e’tibor beriladi.
Masalan, vaqtidan oldin kelgan ekstrasistola qisqa RR intervaldan keyin pauza bilan kechishi mumkin.
9-rasm. Sinus ritmidagi EKG. Ketma-ket sikllarda P, QRS va T tishchalar bir xil shaklda; chizmaning o’rtasidagi uzun pauza ritm buzilishini ko’rsatadi.
9-rasmda ketma-ket yurak sikllari orasida uzunroq pauza mavjudligi ko‘rsatilgan.
Pauza paydo bo‘lganda faqat RR intervalga qarash yetarli emas.
P tishchalari mavjudligini, ularning QRS komplekslari bilan bog‘liqligini va pauza davomida bo‘lmacha elektr faolligi saqlangan-saqlanmaganini aniqlash kerak.
Bunday tahlil sinus pauzasi, sinoatrial blokada, AV blokada va boshqa ritm buzilishlarini farqlashga yordam beradi.
Qo‘zg‘alish manbaini aniqlash
Yurak ritmining asosiy manbai normal sharoitda SA tugun hisoblanadi.
Sinus ritmni aniqlashda quyidagi belgilar baholanadi:
- Har bir QRS kompleksidan oldin P tishcha mavjudligi.
- P tishchaning II tarmoqda odatda musbat, aVR da manfiy bo‘lishi.
- Bir xil o‘tkaziladigan sikllarda PR intervalning nisbatan barqarorligi.
- P tishchalarning shakli va yo‘nalishi bir-biriga o‘xshashligi.
- Har bir P tishchadan keyin QRS kompleksi kelishi.
Biroq har bir QRS oldida P tishcha bo‘lishining o‘zi sinus ritmni tasdiqlamaydi. P tishchaning elektr o‘qi va shakli ham baholanishi kerak.
Sinus bo‘lmagan ritmlarda elektr impuls bo‘lmachalarning boshqa qismlaridan, AV birikmadan yoki qorinchalardan boshlanishi mumkin.
Bunday holatda P tishcha shakli o‘zgarishi, manfiy bo‘lishi, QRS kompleksidan keyin joylashishi yoki umuman ko‘rinmasligi mumkin.
Yurak urish chastotasini hisoblash
Yurak urish chastotasi (YUCH) bir daqiqadagi yurak qisqarishlari sonini bildiradi.
Muntazam ritmda uni RR interval orqali hisoblash mumkin: YUCH = 60/(RR (soniya)) Masalan, RR interval 0,8 soniya bo‘lsa: YUCH = 60/0,8 = 75 marta/daq 25 mm/s tezlikda yozilgan EKG uchun boshqa qulay formulalar ham mavjud.
Kichik kataklar orqali:
YUCH = 1500/(RR oralig‘idagi kichik kataklar soni) Katta kataklar orqali: YUCH = 300/(RR oralig‘idagi katta kataklar soni) Masalan, RR oralig‘i 20 mm bo‘lsa: YUCH = 1500/20 = 75 marta/daq Tinch holatdagi katta yoshli odamlarda odatiy yurak urish chastotasi ko‘pincha 60–100 marta/daq atrofida bo‘ladi.
100 marta/daq dan yuqori chastota taxikardiya, 60 marta/daq dan past chastota esa bradikardiya deb ataladi.
Biroq bradikardiya yoki taxikardiya har doim kasallikni anglatmaydi. Masalan, sportchilarda tinch holatda yurak urishi 60 dan past bo‘lishi mumkin. Bolalarda esa normal yurak urish chastotasi yoshga qarab kattalarnikidan yuqoriroq bo‘ladi.
10-rasm. Muntazam ritmda yurak urish sonini hisoblash: ikki qo’shni R tishcha orasidagi katta kataklar soni 300 ga bo’linadi (1 katta katak = 5 mm = 0,2 s). Masalan, R–R = 4 katta katak bo’lsa, YUS = 300 / 4 = 75 marta/min.
10-rasmda muntazam ritmda RR interval yordamida yurak urish chastotasini hisoblash ko‘rsatilgan.
Agar ikki R tishcha orasida 4 ta katta katak bo‘lsa: YUCH = 300/4 = 75 marta/daq Bu usul muntazam ritmda tez hisoblash uchun qulay.
11-rasm. Notekis ritmda (masalan, bo’lmachalar fibrillyatsiyasida) YUS 6 soniyalik (30 katta katak) tasmadagi QRS lar sonini 10 ga ko’paytirib topiladi.
11-rasmda notekis ritmda o‘rtacha yurak urish chastotasini hisoblash usuli ko‘rsatilgan.
25 mm/s tezlikda 6 soniya 30 ta katta katakka teng.
Shu oraliqdagi QRS komplekslari sanaladi va natija 10 ga ko‘paytiriladi.
Masalan, 6 soniyada 8 ta QRS kompleksi qayd etilgan bo‘lsa: YUCH = 8 × 10 = 80 marta/daq Bu usul notekis ritmda taxminiy o‘rtacha chastotani hisoblashga yordam beradi.
Qisqa yozuvda yurak urish chastotasi sezilarli o‘zgarib tursa, uzoqroq ritm tasmasi yoki monitoring natijalari kerak bo‘lishi mumkin.
4. O‘tkazuvchanlikni baholash
Yurakning elektr o‘tkazuvchanligi impulsning bo‘lmachalar, AV tugun va qorinchalar bo‘ylab tarqalishiga bog‘liq.
EKGda o‘tkazuvchanlikni baholash uchun asosan P tishcha davomiyligi, PR interval va QRS kompleksining kengligi o‘lchanadi.
| Ko‘rsatkich | Kattalarda odatiy qiymat | Asosiy ahamiyati |
|---|---|---|
| P tishcha davomiyligi | 0,12 s dan qisqa | Bo‘lmachalar depolyarizatsiyasi davomiyligi |
| PR interval | 0,12–0,20 s | Bo‘lmachalardan qorinchalarga elektr o‘tkazilish vaqti |
| QRS davomiyligi | Odatda 0,06–0,10 s | Qorinchalar depolyarizatsiyasi davomiyligi |
| QRS ≥0,12 s | Kengaygan | Qorinchalar ichidagi o‘tkazilish buzilishi yoki boshqa sabablar ehtimoli |
PR intervalning 0,20 soniyadan uzun bo‘lishi, barcha P impulslari qorinchalarga o‘tsa, birinchi darajali AV blokadaga mos kelishi mumkin.
QRS kompleksining kengayishi Gis oyoqchalari blokadasi, qorincha kelib chiqishli ritm, preeksitatsiya va boshqa holatlarda kuzatiladi.
Biroq intervalning uzayishi o‘z-o‘zidan blokada turini aniqlab bermaydi. Buning uchun EKGdagi boshqa belgilar ham baholanishi kerak.
Bolalarda PR interval va QRS davomiyligi yoshga bog‘liq bo‘lganligi sababli ularni pediatrik me’yorlar asosida baholash zarur.
5. Yurak elektr o‘qini aniqlash
Yurakning elektr o‘qi — qorinchalar depolyarizatsiyasi vaqtida hosil bo‘ladigan umumiy elektr vektorning frontal tekislikdagi o‘rtacha yo‘nalishidir.
Elektr o‘q Beyli olti o‘qli koordinata tizimida graduslar bilan ifodalanadi.
Uni dastlabki baholash uchun I va aVF tarmoqlaridagi QRS kompleksining umumiy musbat yoki manfiy yo‘nalishi aniqlanadi.
Bu yerda faqat R tishchaning balandligiga emas, QRS kompleksining umumiy musbat va manfiy amplitudalari nisbatiga qarash kerak.
| I tarmoqdagi QRS | aVF tarmoqdagi QRS | Dastlabki talqin |
|---|---|---|
| Musbat | Musbat | Elektr o‘q 0° dan +90° oralig‘ida |
| Musbat | Manfiy | Elektr o‘q chap yuqori kvadrantda; II tarmoq bilan aniqlashtiriladi |
| Manfiy | Musbat | O‘ngga og‘ish ehtimoli |
| Manfiy | Manfiy | Ekstremal elektr o‘q |
Kattalarda elektr o‘qning odatiy normal diapazoni ko‘pincha −30° dan +90° gacha deb qabul qilinadi.
Shuning uchun I musbat, aVF manfiy bo‘lsa, elektr o‘q albatta patologik chapga og‘gan deb bo‘lmaydi.
Bunday vaziyatda II tarmoq tekshiriladi.
Agar II tarmoqdagi QRS umumiy musbat bo‘lsa, elektr o‘q −30° dan 0° gacha bo‘lishi mumkin va bu kattalarda normal diapazonga kiradi.
Agar II tarmoqdagi QRS umumiy manfiy bo‘lsa, chapga og‘ish ehtimoli yuqoriroq.
12-rasm. Yurak elektr o’qining chegaralari. Ruscha yozuvlar: ЭОС — yurak elektr o’qi; “Нормальное положение” — normal holat (o’ng pastda); “Отклонение влево” — chapga og’ish; “Отклонение вправо” — o’ngga og’ish; “Резкое отклонение” — keskin og’ish.
12-rasmda yurak elektr o‘qining turli yo‘nalishlari ko‘rsatilgan.
Normal elektr o‘q odatda pastga va chapga yo‘nalgan bo‘ladi.
Chapga og‘ish ayrim o‘tkazuvchanlik buzilishlari, chap qorincha patologiyalari va boshqa holatlarda kuzatilishi mumkin.
O‘ngga og‘ish esa o‘ng qorincha yuklamasi, ayrim o‘tkazuvchanlik buzilishlari va boshqa sabablarga bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Elektr o‘qning o‘zgarishi mustaqil tashxis emas. U bemorning klinik holati va boshqa EKG belgilari bilan birga baholanadi.
6. P tishchani tahlil qilish
P tishcha bo‘lmachalar depolyarizatsiyasini aks ettiradi.
Uni baholashda quyidagilarga e’tibor beriladi:
- P tishcha mavjudmi?
- Uning shakli barcha sikllarda bir xilmi?
- II tarmoqda musbat, aVR da manfiymi?
- Davomiyligi va amplitudasi normalmi?
- P tishcha bilan QRS kompleksi o‘rtasida qanday bog‘liqlik mavjud?
Kattalarda P tishchaning davomiyligi odatda 0,12 soniyadan qisqa bo‘ladi.
II tarmoqdagi amplitudasi ko‘pincha 2,5 mm dan oshmaydi.
Normal sinus ritmda P tishcha odatda I va II tarmoqlarda musbat, aVR da manfiy bo‘ladi.
P tishchaning shakli ayrim tarmoqlarda ikki fazali bo‘lishi mumkin. Masalan, V1 tarmoqda kichik musbat va manfiy qismlardan tashkil topgan P tishcha uchrashi mumkin.
P tishchaning kengayishi, balandlashishi yoki shaklining o‘zgarishi bo‘lmachalar elektr faolligi buzilganini ko‘rsatishi mumkin.
13-rasm. Turli tarmoqlardan yozib olingan EKG va elektrodlar joylashuvi. P tishcha I, II, aVF tarmoqlarda musbat, aVR da manfiy ekanligini ko’rish mumkin.
13-rasmda P tishchaning turli tarmoqlardagi yo‘nalishi ko‘rsatilgan.
Sinus ritmda bo‘lmachalar depolyarizatsiyasi odatda yuqoridan pastga va o‘ngdan chapga yo‘naladi.
Shu sababli II tarmoqda P tishcha odatda musbat bo‘ladi.
aVR tarmog‘i esa elektr vektorning umumiy yo‘nalishiga qarama-qarshi tomondan qaragani uchun P tishcha odatda manfiy ko‘rinadi.
Bu belgilar sinus ritmni aniqlashda muhim.
7. QRS kompleksini tahlil qilish
QRS kompleksi qorinchalar depolyarizatsiyasini aks ettiradi.
Uni baholashda davomiyligi, amplitudasi, shakli, elektr o‘qi va turli tarmoqlardagi o‘zgarishlari tekshiriladi.
QRS davomiyligi
Kattalarda QRS davomiyligi odatda 0,06–0,10 soniya atrofida bo‘ladi.
0,12 soniya yoki undan uzun QRS kengaygan deb baholanadi.
QRS kengayishi qorinchalar ichidagi elektr impuls tarqalishi sekinlashganini yoki qorinchalar odatdagidan boshqa yo‘l orqali qo‘zg‘alayotganini ko‘rsatishi mumkin.
Q tishcha
Q tishcha — QRS kompleksidagi birinchi musbat og‘ishdan oldin keladigan manfiy tishcha.
Ayrim tarmoqlarda kichik fiziologik Q tishcha normal holatda uchraydi.
Q tishchaning patologikligini baholashda uning kengligi, chuqurligi va qaysi tarmoqlarda mavjudligi hisobga olinadi.
Keng va chuqur Q tishcha oldin o‘tkazilgan miokard infarkti belgisi bo‘lishi mumkin, ammo barcha chuqur Q tishchalar infarktni anglatmaydi.
R tishcha progressiyasi
Ko‘krak tarmoqlarida V1 dan V5 tomon o‘tilganda R tishcha amplitudasi odatda ortib boradi.
Bu hodisa R tishcha progressiyasi deyiladi.
V1 tarmog‘ida R tishcha ko‘pincha kichik, S tishcha esa chuqur bo‘ladi.
V3–V4 atrofida R va S tishchalari amplitudasi bir-biriga yaqinlashishi mumkin. Bu soha o‘tish zonasi deb ataladi.
V5–V6 tarmoqlarida R tishcha odatda balandroq, S tishcha esa kichikroq bo‘ladi.
R tishcha progressiyasining buzilishi ayrim yurak kasalliklarida kuzatilishi mumkin. Biroq elektrodlarni noto‘g‘ri joylashtirish ham shunga o‘xshash ko‘rinish hosil qilishi mumkin.
QRS amplitudasi
QRS amplitudasi qorinchalar miokardining elektr faolligi va elektr vektorning tarmoq yo‘nalishiga bog‘liq.
Chap qorincha gipertrofiyasida ayrim tarmoqlarda QRS amplitudasi ortishi mumkin.
Ammo baland QRS tishchalari har doim gipertrofiyani anglatmaydi. Yosh, tana tuzilishi va boshqa omillar ham amplitudaga ta’sir qiladi.
Gipertrofiya tashxisida EKG mezonlari yordamchi ahamiyatga ega. Yurak kameralarining haqiqiy o‘lchami va devor qalinligini baholashda exokardiografiya muhim.
14-rasm. Normal 12 tarmoqli EKG. V1 dan V6 ga qarab R ning bosqichma-bosqich oshishi va S ning kamayishi ko’rinadi.
14-rasmda normal EKGning barcha tarmoqlari ko‘rsatilgan.
V1 dan V6 gacha bo‘lgan ko‘krak tarmoqlarini ketma-ket kuzating.
V1 da R tishcha kichikroq, S tishcha chuqurroq bo‘lishi mumkin.
V3–V4 atrofida R va S amplitudalari yaqinlashadi.
V5–V6 da esa R tishcha odatda balandroq bo‘ladi.
Bu normal R tishcha progressiyasining asosiy ko‘rinishidir.
8. EKG xulosasi
EKG tahlilining yakuniy bosqichi — aniqlangan elektr belgilarni tartibli va aniq xulosa shaklida yozishdir.
Xulosa faqat «EKG normal» yoki «EKG patologik» degan umumiy iboradan iborat bo‘lmasligi kerak.
Unda asosiy ko‘rsatkichlar va aniqlangan o‘zgarishlar ko‘rsatiladi.
EKG xulosasida odatda quyidagilar yoziladi:
- Yurak ritmi va uning manbai.
- Yurak urish chastotasi.
- Yurak elektr o‘qining holati.
- PR interval, QRS davomiyligi va zarur bo‘lsa QTc.
- O‘tkazuvchanlik buzilishlari mavjudligi.
- P tishcha va QRS kompleksidagi muhim o‘zgarishlar.
- ST segment va T tishchadagi o‘zgarishlar.
- Umumiy elektrokardiografik xulosa.
Normal EKG xulosasiga misol
Sinus ritm, muntazam. Yurak urish chastotasi 75 marta/daq. Yurak elektr o‘qi normal. PR interval 0,16 s, QRS davomiyligi 0,08 s, QTc 410 ms. O‘tkazuvchanlik buzilishi aniqlanmadi. O‘tkir ishemiyani ko‘rsatuvchi ST–T o‘zgarishlari aniqlanmadi.
Bu xulosa o‘quv misoli hisoblanadi. Haqiqiy bemorda barcha ko‘rsatkichlar uning EKG yozuvi va klinik holatiga qarab baholanadi.
EKG tahlilida ko‘p uchraydigan xatolar
| Xato | Nima uchun noto‘g‘ri? | To‘g‘ri yondashuv |
|---|---|---|
| Qog‘oz tezligini tekshirmasdan interval o‘lchash | Vaqt noto‘g‘ri hisoblanadi | Avval 25 yoki 50 mm/s ekanini aniqlash |
| Kalibrlashni tekshirmasdan amplituda baholash | Gipertrofiya mezonlari noto‘g‘ri chiqishi mumkin | 1 mV necha mm ekanini tekshirish |
| Faqat bitta RR intervalga qarab ritmni baholash | Notekislik yoki pauza o‘tkazib yuborilishi mumkin | Bir nechta siklni taqqoslash |
| Har bir QRS oldidagi P ni sinus ritm deb qabul qilish | Ektopik bo‘lmacha ritmida ham P bo‘lishi mumkin | P tishchaning shakli va elektr o‘qini tekshirish |
| I musbat, aVF manfiy bo‘lsa, darhol chapga patologik og‘ish deyish | −30° dan 0° gacha normal variant bo‘lishi mumkin | II tarmoqni ham baholash |
| Har qanday ST ko‘tarilishini infarkt deb hisoblash | ST ko‘tarilishining boshqa sabablari ham mavjud | Klinik holat va tegishli diagnostik mezonlarni hisobga olish |
Qisqa xulosa
EKGni to‘g‘ri tahlil qilish uchun har safar bir xil tartibga amal qilish kerak.
Avvalo yozuv sifati, tezligi va kalibrlanishi tekshiriladi. Keyin yurak ritmi, yurak urish chastotasi, o‘tkazuvchanlik va elektr o‘q baholanadi.
Shundan so‘ng P tishcha, QRS kompleksi, ST segment, T tishcha va QT interval tahlil qilinadi.
25 mm/s tezlikda bitta kichik katak 0,04 soniyaga, bitta katta katak esa 0,20 soniyaga teng.
Standart kalibrlashda 1 mV kuchlanish 10 mm vertikal balandlikka mos keladi.
Muntazam ritmda yurak urish chastotasi RR interval orqali hisoblanadi.
Sinus ritmni aniqlashda P tishchaning mavjudligi bilan birga uning shakli, elektr o‘qi va QRS kompleksi bilan bog‘liqligi ham baholanadi.
Yurak elektr o‘qini dastlabki aniqlashda I va aVF tarmoqlaridan foydalaniladi. Zarur bo‘lsa, II tarmoq orqali natija aniqlashtiriladi.
Yakuniy EKG xulosasi o‘lchangan ko‘rsatkichlar va aniqlangan o‘zgarishlarga asoslanishi kerak.
Nazorat testi
Har bir savolga bitta to‘g‘ri javob bor. Variantni tanlang — to‘g‘ri javob va izoh darrov ko‘rinadi.