BMED — Pediatriya darsligi | 8 asosiy mavzu, kengaytirilgan klinik jadvallar, kalkulyator va test.
Bolalarga nisbatan zo‘ravonlik jismoniy, jinsiy, ruhiy zarar yetkazish, ekspluatatsiya va zarur parvarishni ta’minlamaslikni qamrab oladi. Zo‘ravonlik qasddan bo‘lishi shart emas; e’tiborsizlik ham og‘ir oqibatlarga olib keladi. Ijtimoiy-iqtisodiy qiyinchilikning o‘zi zo‘ravonlikni isbotlamaydi.
Jismoniy zo‘ravonlikda jarohat bolaning harakat qobiliyatiga va tushuntirilgan mexanizmga mos kelishi baholanadi. Hali harakatlanmaydigan go‘dakdagi tushuntirib bo‘lmaydigan ko‘karish jiddiy tekshiruvni talab qiladi. Quloq, bo‘yin, gavda, yonoq kabi himoyalangan sohalardagi ko‘karishlar, buyum iziga o‘xshash jarohatlar va simmetrik botirish kuyishlari shubha tug‘diradi. TEN-4-FACESp — kichik yoshdagi bolalarda ko‘karishlar bo‘yicha klinik skrining vositasi; u mustaqil tashxis emas. Ko‘karish rangidan jarohat yoshini aniq aniqlab bo‘lmaydi.
Klassik metafizar shikastlanish, orqa qovurg‘a, kurak va to‘sh suyagi sinishlari alohida e’tibor talab qiladi. Differensial tashxisda tug‘ruq travmasi, osteogenez imperfecta va metabolik suyak kasalliklari hisobga olinadi. Zo‘ravonlik bilan bog‘liq bosh miya shikastlanishida qusish, apnoe, tutqanoq, hush buzilishi, subdural va retinal qon quyilishlar bo‘lishi mumkin. Belgilar uchligi zo‘ravonlikni o‘zicha isbotlamaydi.
Jinsiy zo‘ravonlikda tashqi ko‘rik normal bo‘lishi mumkin. Bolaning so‘zlari yo‘naltiruvchi savollarsiz hujjatlashtiriladi. Qarovchi tomonidan kasallikni soxtalashtirish yoki keltirib chiqarish holatlari maxsus multidissiplinar baholashni talab qiladi. Hissiy zo‘ravonlik, beparvolik, xavfli yashash sharoiti, oziqlantirmaslik va tibbiy yordamdan mahrum qilish rivojlanishga salbiy ta’sir etadi.
Pediatr avvalo bolaning hayotiy funksiyalari va xavfsizligini ta’minlaydi; jarohatlarni davolaydi, obyektiv dalillarni yozadi, zarur tekshiruv va bolalarni himoya qilish tizimini jalb qiladi. Xabar berish hamda maxfiylik amaldagi qonunchilikka muvofiq hal qilinadi.
| Turi | Mazmuni | Ehtimoliy oqibatlari |
|---|---|---|
| Jismoniy | Urish, kuydirish, silkitish, bo‘g‘ish | Jarohat, nogironlik, o‘lim |
| Jinsiy | Bolani jinsiy faoliyatga jalb etish yoki ekspluatatsiya | Jismoniy va ruhiy travma |
| Hissiy | Kamsitish, tahdid, qo‘rqitish, doimiy rad etish | Xavotir, depressiya, rivojlanish buzilishi |
| Beparvolik | Zarur oziq-ovqat, parvarish, davolash va nazorat yetishmasligi | Malnutritsiya, kasallik, rivojlanish kechikishi |
| Ekspluatatsiya | Majburiy mehnat, tilanchilikka jalb qilish | Ta’lim va salomatlikka zarar |
| Qarovchi tomonidan kasallikni keltirib chiqarish | Belgilarni soxtalashtirish yoki yuzaga keltirish | Keraksiz tekshiruv, zaharlanish, jarohat |
TEN — gavda, quloq va bo‘yin; 4 — to‘rt yoshgacha ushbu sohalarda ko‘karish va 4,99 oylikkacha bo‘lgan chaqaloqda har qanday ko‘karish; FACESp — til osti yuganchasi, jag‘ burchagi, yonoqning yumshoq qismi, qovoq, subkonyunktival soha va buyum shaklidagi ko‘karishlar. Bu qoida faqat qo‘shimcha tekshiruv zaruratini ko‘rsatadi. Jarohatning rangidan uning aniq yoshini aniqlash ishonchli emas.
1. Hayotiy funksiyalar va bolaning zudlikdagi xavfsizligini baholash.
2. Jarohatni davolash, anamnezni bolaning so‘zlarini buzmasdan qayd etish.
3. Zaruratda radiolog, oftalmolog va bolalarni himoya qilish mutaxassislarini jalb qilish.
4. Xavfsiz keyingi parvarish va psixologik yordamni rejalashtirish.
O‘sish hujayralar soni va hajmining ortishi, to‘qimalarning yetilishi hamda suyaklarning uzayishidir. Homila davrida insulin, IGF-1/IGF-2 va platsenta omillari, bolalikda ovqatlanish, o‘sish gormoni–IGF-1 tizimi va qalqonsimon bez gormonlari, balog‘atda esa jinsiy steroidlar muhim. Estrogenlar ikkala jinsda ham o‘sish plastinkalarining yopilishiga ta’sir qiladi.
Antropometriya vazn, tana uzunligi yoki bo‘y, bosh aylanasi va yoshga mos BMI ko‘rsatkichlarini qamrab oladi. Ikki yoshgacha uzunlik yotgan holda, keyin bo‘y tik turgan holda o‘lchanadi. Natijalar JSSTning yosh va jinsga mos o‘sish grafiklarida dinamik baholanadi. Bir martalik o‘lchovdan ko‘ra o‘sish sur’ati muhimroq.
Muddatida tug‘ilgan chaqaloqning o‘rtacha vazni 3,2–3,5 kg, uzunligi taxminan 50 sm, bosh aylanasi 34–35 sm. Fiziologik vazn yo‘qotilishidan so‘ng ko‘pchilik 10–14 kunda tug‘ilgan vazniga qaytadi. Vazn taxminan 4–6 oyda ikki barobar, 12 oyda uch barobar bo‘ladi. Birinchi yilda bo‘y taxminan 25 sm, ikkinchi yilda 10–12 sm o‘sadi; 4 yoshdan balog‘atgacha o‘rtacha yiliga 5–7 sm o‘sish kuzatiladi. Bu raqamlar individual tashxis mezoni emas.
Bosh aylanasi bir yoshda ko‘pincha 46–47 sm atrofida bo‘ladi. Mikrotsefaliya odatda −2 SD dan past, makrotsefaliya +2 SD dan yuqori bosh aylanasi bilan belgilanadi. Oilaviy xususiyatlar, nevrologik rivojlanish va o‘sish grafigi bilan birgalikda baholanadi. Old liqildoqning yopilish vaqti o‘zgaruvchan; ko‘pincha 9–18 oyda yopiladi. Boshning tez kattalashuvi, bo‘rtgan liqildoq, qusish yoki nevrologik belgilar shoshilinch baholashni talab qilishi mumkin.
| Ko‘rsatkich | O‘lchash tartibi | Klinik ahamiyati |
|---|---|---|
| Tana vazni | Kalibrlangan tarozi | Oziqlanish va vazn dinamikasi |
| Tana uzunligi | 2 yoshgacha yotgan holda | Erta yoshdagi chiziqli o‘sish |
| Bo‘y | 2 yoshdan tik turgan holda | Chiziqli o‘sish |
| Bosh aylanasi | Maksimal oksipitofrontal aylana | Miya va kalla o‘sishi |
| BMI | kg/m², yosh-jins grafigida | Vazn holati |
| MUAC | Yelka o‘rtasi aylanasi | Malnutritsiya skriningi |
O‘sish gormoni gipofizdan GHRH ta’sirida ajraladi, somatostatin bilan tormozlanadi; jigarda va boshqa to‘qimalarda IGF-1 ishlab chiqarilishini kuchaytiradi. Oziqlanish yetishmovchiligida IGF-1 pasayishi mumkin, shuning uchun faqat birgina laborator natija bilan endokrin tashxis qo‘yilmaydi. Tug‘ilishda bosh aylanasi ko‘pincha 34–35 sm, bir yoshda 46–47 sm atrofida. Mikrotsefaliya odatda −2 SD dan past, makrotsefaliya +2 SD dan yuqori ko‘rsatkichdir. Dinamik o‘sish chizig‘i, ota-ona antropometriyasi va nevrologik belgilar bilan baholanadi.
Rivojlanish besh sohada baholanadi: yirik motorika, mayda motorika, nutq va til, ijtimoiy-emotsional va kognitiv faoliyat. Chala tug‘ilganlarda dastlabki ikki yil ko‘pincha tuzatilgan yosh qo‘llanadi.
2 oylikda ijtimoiy tabassum va boshni ko‘tarishga urinish; 4 oylikda bosh nazorati va buyumga qo‘l uzatish; 6 oylikda ag‘darilish va faol tovush chiqarish; 9 oylikda tayanchsiz o‘tirish va ismiga javob; 12 oylikda suyanib turish va imo-ishoralar; 15 oylikda bir necha mustaqil qadam; 18 oylikda mustaqil yurish; 24 oylikda ikki so‘zli iboralar; 3–5 yoshda murakkab motor, nutq va ijtimoiy ko‘nikmalar rivojlanadi. Bosqichlar individual o‘zgaradi.
Rivojlanish regressi, 9 oyda mustaqil o‘tirmaslik, 18 oyda mustaqil yurmaslik, 24 oyda ikki so‘zli ibora yo‘qligi, tovushga javob sustligi yoki motor asimmetriya chuqurlashtirilgan tekshiruvga sababdir. Nutq kechikishida eshitish albatta baholanadi. Ikki tillilikning o‘zi nutq buzilishi sababchisi emas.
Sut tishlari 20 ta bo‘lib, birinchi tish ko‘pincha 6 oy atrofida chiqadi; barcha sut tishlari odatda 2,5–3 yoshda chiqib bo‘ladi. Yuqori jag‘ va g‘alvirsimon sinuslar tug‘ilishda kichik holda mavjud; peshona va ponasimon sinuslar keyinchalik rivojlanadi.
| Yosh | Harakat ko‘nikmalari | Nutq va ijtimoiy rivojlanish |
|---|---|---|
| 2 oy | Qorinda boshini ko‘taradi | Ijtimoiy tabassum, tovushga javob |
| 4 oy | Boshini tutadi, buyumni ushlaydi | G‘o‘ldirash, muloqotga javob |
| 6 oy | Ag‘dariladi, qo‘llariga tayanadi | Kulish, navbatma-navbat tovush |
| 9 oy | Tayanchsiz o‘tiradi, buyumni qo‘ldan qo‘lga o‘tkazadi | Ismiga qaraydi, bo‘g‘inlarni takrorlaydi |
| 12 oy | Suyanib turadi, mebel bo‘ylab yuradi | Qo‘l silkitadi, dastlabki so‘zlar |
| 15 oy | Mustaqil qadamlar | Tanish buyumni ko‘rsatadi |
| 18 oy | Mustaqil yuradi, chizishga urinadi | Bir necha so‘z, oddiy ko‘rsatmalar |
| 24 oy | Yuguradi, to‘p tepadi | Ikki so‘zli mazmunli iboralar |
| 3 yosh | Murakkabroq koordinatsiya | Oddiy suhbat, savollar |
| 4 yosh | Bir oyoqda sakraydi | Voqealarni gapiradi |
| 5 yosh | Muvozanat va mayda motorika yaxshilanadi | Hikoya, qoidali o‘yinlar |
Rivojlanish regressi, 9 oyda o‘tirmaslik, 18 oyda yurmaslik, 24 oyda ikki so‘zli iboralar yo‘qligi, tovushga javobning sustligi va motor asimmetriya — qo‘shimcha tekshiruv uchun asos. Nutq kechikishida eshitish tekshiruvi zarur. Ikki tillilik o‘z-o‘zidan nutq buzilishini keltirib chiqarmaydi.
Autizm spektri buzilishida ijtimoiy muloqotdagi barqaror qiyinchiliklar hamda cheklangan, takrorlanuvchi xatti-harakatlar kuzatiladi. Ismiga javobning sustligi, birgalikdagi e’tiborning kamligi, takrorlanuvchi harakatlar, sezgi xususiyatlari uchrashi mumkin. Ko‘z aloqasining kamligi yakka o‘zi tashxis emas. 18 va 24 oylikda autizm skriningi ko‘plab xalqaro tavsiyalarda mavjud; M-CHAT-R/F musbat chiqsa, diagnostik baholash talab qilinadi. Yordam nutq, muloqot, ta’lim va mustaqillikni qo‘llab-quvvatlashga qaratiladi.
DEHB diqqatni boshqarish, impulslarni nazorat qilish va faollikni tartibga solish buzilishidir. Belgilar kamida 6 oy davom etishi, ayrimlari 12 yoshgacha boshlangan bo‘lishi, ikki yoki undan ortiq muhitda kuzatilishi va funksional qiyinchilik tug‘dirishi kerak. Uyqu, xavotir, o‘rganish va eshitish muammolari differensial tashxisga kiradi. Maktabgacha yoshda ota-onalarga xulq-atvor treningi birinchi tanlov; keyingi yoshda maktab moslashuvi va zaruratda mutaxassis buyurgan dori qo‘llanadi.
Anoreksiya nervoza energiya iste’molini cheklash, vazn ortishidan qo‘rquv va tana vazni/shaklini idrok etish buzilishi bilan bog‘liq. O‘smirda vazn juda past bo‘lmasdan ham kuzatilishi mumkin; amenoreya majburiy mezon emas. Bradikardiya, gipotenziya, elektrolit buzilishi, aritmiya va suyak mineral zichligi pasayishi xavfli asoratlardir. Bulimiyada nazoratsiz ko‘p ovqatlanish va kompensator qusish yoki boshqa xatti-harakatlar kuzatiladi. Davolash multidissiplinar olib boriladi.
Autizmda ijtimoiy muloqotdagi barqaror qiyinchiliklar hamda cheklangan yoki takrorlanuvchi xatti-harakatlar baholanadi. AAP tavsiyalarida 18 va 24 oyda skrining mavjud; M-CHAT-R/F 16–30 oy uchun mo‘ljallangan. Musbat skrining tashxis emas. DEHBda simptomlar kamida olti oy davom etishi, ayrimlari 12 yoshdan oldin boshlangan bo‘lishi va kamida ikki muhitda funksional qiyinchilik keltirishi kerak. Maktabgacha yoshda ota-onalar uchun xulq-atvorni boshqarish treninglari birinchi tanlovdir. O‘smirlarda anoreksiya tana vazni juda past bo‘lmasdan ham uchrashi mumkin; amenoreya majburiy mezon emas. Bradikardiya, ortostatik gipotenziya, elektrolit buzilishlari va suitsidal xavf alohida baholanadi.
Profilaktik ko‘rik o‘sish, rivojlanish, ovqatlanish, emlash, ko‘rish, eshitish, ruhiy salomatlik va xavfsizlikni baholaydi. Neonatal tovon qoni skriningi dasturga qarab tug‘ma gipotireoz (TSH/T4), fenilketonuriya (fenilalanin), mukovissidoz (IRT), biotinidaza tanqisligi va boshqa metabolik kasalliklarni qamrab olishi mumkin. Musbat skrining natijasi tasdiqlovchi testni talab qiladi.
Eshitish skriningida OAE yoki AABR qo‘llanadi. 1–3–6 tamoyili: 1 oygacha skrining, 3 oygacha tashxis, 6 oygacha erta aralashuv. Chanoq-son displaziyasida Ortolani va Barlou sinamalari, son abduksiyasi, xavf omillari va yoshga mos UTT/rentgen tekshiruvi hisobga olinadi.
Kritik tug‘ma yurak nuqsoni pulsoksimetriya skriningi odatda 24 soatdan keyin o‘ng qo‘l va oyoqda bajariladi. SpO₂ 90% dan past bo‘lsa darhol baholash kerak. Ikkala joyda kamida 95% va farq 3 foiz punktidan oshmasa odatda skriningdan o‘tgan hisoblanadi. Oraliq natijalar amaldagi algoritmga ko‘ra takrorlanadi. Musbat skrining yurak nuqsonini o‘zicha tasdiqlamaydi.
Yuqumli kasallikda jamoaga qaytish yuqumlilik davri va mahalliy sanitariya qoidalariga bog‘liq: qizamiqda toshmadan keyin kamida 4 kun; qizilchada 7 kun; suvchechakda pufakchalar qasmoqlanguncha; parotitda shishdan keyin 5 kun; ko‘kyo‘talda samarali antibiotikning 5 kuni tugaguncha; streptokokk faringitda isitma yo‘qolib, mos antibiotikdan kamida 12–24 soat o‘tgach. Maxsus epidemiologik vaziyatlarda muddatlar o‘zgarishi mumkin.
| Kasallik | Skrining ko‘rsatkichi | Erta aniqlash foydasi |
|---|---|---|
| Tug‘ma gipotireoz | TSH va/yoki T4 | Nevrologik zarar oldini olish |
| Fenilketonuriya | Fenilalanin | Parhezni erta boshlash |
| Mukovissidoz | IRT va tasdiqlovchi test | Nafas va oziqlanish yordami |
| Biotinidaza tanqisligi | Ferment faolligi | Biotin bilan erta davolash |
Eshitish uchun 1–3–6 tamoyili: 1 oygacha skrining, 3 oygacha diagnostika, 6 oygacha aralashuv. Pulsoksimetriyada o‘ng qo‘l va oyoq tekshiriladi: har qanday SpO₂ 90% dan past bo‘lsa zudlik bilan baholash; ikkala o‘lchov kamida 95% va farq 3 foiz punktidan oshmasa odatda skriningdan o‘tgan. Musbat natija avtomatik tashxis emas.
| Infeksiya | Jamoaga qaytishning odatiy mezoni |
|---|---|
| Qizamiq | Toshmadan keyin kamida 4 kun |
| Qizilcha | Toshmadan keyin 7 kun |
| Suvchechak | Barcha pufakchalar qasmoqlanguncha |
| Parotit | Shish boshlanganidan keyin 5 kun |
| Ko‘kyo‘tal | Samarali antibiotikning 5 kuni tugaguncha |
| Streptokokk faringit | Isitmasiz va antibiotikdan keyin kamida 12–24 soat |
| Gepatit A | Sariqlik yoki simptom boshlanganidan keyin odatda 7 kun |
| Qo‘tir | Davolash boshlanganidan keyin mahalliy tartib asosida |
Bo‘y pastligi yosh va jins bo‘yicha −2 SD yoki taxminan 3-persentildan past bo‘y bilan tavsiflanadi. Baholash o‘sish tezligi, ota-ona bo‘yi, tana proporsiyasi, balog‘at va suyak yoshini o‘z ichiga oladi.
Genetik maqsadli bo‘y: o‘g‘il bola uchun (ota bo‘yi + ona bo‘yi + 13)/2; qiz bola uchun (ota bo‘yi + ona bo‘yi − 13)/2, sm. Taxminiy diapazon ±8,5 sm. Oilaviy bo‘y pastligida o‘sish tezligi odatda normal va suyak yoshi pasport yoshiga yaqin. Konstitutsional o‘sish va balog‘at kechikishida suyak yoshi ortda qoladi, keyinchalik o‘sish sakrashi kuzatilishi mumkin.
Patologik sabablar: malnutritsiya, surunkali buyrak kasalligi, seliakiya, gipotireoz, o‘sish gormoni yetishmovchiligi, Turner sindromi va skelet displaziyalari. TSH/erkin T4, umumiy qon, biokimyo, seliakiya serologiyasi, IGF-1 va boshqa testlar klinik ko‘rsatmaga qarab tanlanadi. Tasodifiy o‘sish gormoni miqdori bilan yetishmovchilik tashxisi qo‘yilmaydi. Suyak yoshi odatda chap qo‘l-bilak rentgenogrammasida baholanadi.
| Sabab | Belgilar | Tekshiruv |
|---|---|---|
| O‘sish gormoni yetishmovchiligi | O‘sish sekinlashuvi, suyak yoshi kechikishi | IGF-1, IGFBP-3, endokrinolog |
| Gipotireoz | Holsizlik, qabziyat | TSH, erkin T4 |
| Seliakiya | O‘sish sekinlashuvi, anemiya | tTG-IgA, umumiy IgA |
| Surunkali buyrak kasalligi | O‘sish buzilishi | Kreatinin, siydik tahlili |
| Turner sindromi | Qiz bolada bo‘y pastligi | Kariotip |
| Skelet displaziyasi | Nomutanosib proporsiyalar | Genetika, rentgen |
Maqsadli bo‘y o‘g‘il bola uchun (ota+ona+13)/2, qiz bola uchun (ota+ona−13)/2, taxminiy diapazon ±8,5 sm. Bu individual yakuniy bo‘yni kafolatlamaydi. Suyak yoshi chap qo‘l-bilak rentgenogrammasi bilan baholanadi. Tasodifiy o‘sish gormoni darajasi tashxis qo‘yish uchun yetarli emas.
JSST o‘smirlikni 10–19 yosh deb belgilaydi. Balog‘at gipotalamus GnRH impulslarining faollashishi, gipofiz LH/FSH va jinsiy steroidlar sekretsiyasi bilan kechadi. Qizlarda balog‘at odatda 8–13 yoshda telarxe, o‘g‘il bolalarda 9–14 yoshda moyak hajmi kamida 4 ml ga yetishi bilan boshlanadi. Tanner I–V bosqichlari sut bezi, jinsiy a’zolar va tuklanishni alohida baholaydi.
Miya yetilishi o‘smirlikdan keyin ham davom etadi; barcha odamda aynan 25 yoshda yakunlanadi degan qat’iy chegara yo‘q. Birlamchi dismenoreya prostaglandinlar bilan bog‘liq; mos NSAID, issiqlik va zaruratda gormonal davolash qo‘llanadi. Davoga chidamli og‘riqda endometrioz tekshiriladi.
O‘smir qizda PKOS tashxisi hayz disfunksiyasi va giperandrogenizmni, boshqa sabablarni istisno qilishni talab qiladi; tuxumdon UTT ko‘rinishi yakka o‘zi yetarli emas. RED-S — sportdagi nisbiy energiya tanqisligi — ikkala jinsda gormonal, suyak va metabolik buzilishlar chaqirishi mumkin. Balog‘at ginekomastiyasi ko‘pincha vaqtinchalik; qattiq, tez kattalashuvchi massa yoki qo‘shimcha belgilar tekshiriladi.
To‘satdan boshlangan kuchli moyak og‘rig‘i moyak buralishini istisno qilishni talab qiladi. Bu shoshilinch urologik-jarrohlik holat; dastlabki 4–6 soat juda muhim, ammo 6 soatdan keyin ham shoshilinch yordam zarur. Kuchli klinik shubhada UTT operatsiyani kechiktirmasligi kerak.
Tanner I — balog‘atdan oldin; II — boshlanish; III — rivojlanish kuchayishi; IV — yetilishning kech bosqichi; V — yetuk bosqich. Sut bezi, jinsiy a’zolar va qov tuklanishi alohida baholanadi. Qizlarda balog‘at odatda 8–13 yoshda, o‘g‘il bolalarda 9–14 yoshda boshlanadi. O‘smir qizlarda PKOS tashxisi uchun ginekologik yoshga mos hayz disfunksiyasi va giperandrogenizmni baholash, boshqa sabablarni istisno qilish kerak; faqat UTT yoki AMH yetarli emas. RED-S qiz va o‘g‘il sportchilarda ham uchraydi. To‘satdan kuchli moyak og‘rig‘i buralish ehtimoli tufayli shoshilinch urologik baholashni talab qiladi; UTT jarrohlikni kechiktirmasligi kerak.
O‘smir bilan suhbat hurmat, maxfiylik va hukm qilmaslik asosida olib boriladi. Maxfiylik chegaralari — hayot va xavfsizlikka jiddiy xavf yoki qonuniy xabar berish majburiyati — oldindan tushuntiriladi.
HEEADSSS: Home (uy va oila), Education (ta’lim), Eating (ovqatlanish), Activities (faoliyat), Drugs (tamaki, vape, alkogol va moddalar), Sexuality (jinsiy salomatlik va rozilik), Suicide/Depression (ruhiy holat), Safety (xavfsizlik va bulling). Savollar ochiq va neytral bo‘lishi kerak.
Depressiya, uyqu, qiziqish yo‘qolishi, o‘ziga zarar yetkazish va suitsidal fikrlar to‘g‘ridan-to‘g‘ri, muloyim baholanadi. Faol reja yoki yaqin xavf bo‘lsa o‘smirni yolg‘iz qoldirmasdan shoshilinch xavfsizlik chorasi ko‘riladi. CRAFFT zararli moddalar skriningi, PHQ-A depressiya skriningi uchun yordamchi vositalardir, lekin klinik bahoni almashtirmaydi.
Kiberbulling va maktab zo‘ravonligi xavotir, depressiya, uyqu buzilishi va o‘qishdan chetlashishga sabab bo‘lishi mumkin. Pediatr o‘smirning xavfsizligi, oilaviy qo‘llab-quvvatlash va tegishli mutaxassisga yo‘naltirishni tashkil etadi.
| Harf | Yo‘nalish | Savol |
|---|---|---|
| H | Home | Uyda o‘zingizni xavfsiz his qilasizmi? |
| E | Education | O‘qishdagi ishlaringiz qanday? |
| E | Eating | Ovqatlanish yoki vazningiz tashvishlantiradimi? |
| A | Activities | Bo‘sh vaqtingizda nima qilasiz? |
| D | Drugs | Tamaki, vape yoki boshqa moddalarni sinaganmisiz? |
| S | Sexuality | Munosabatlar va jinsiy salomatlik haqida savolingiz bormi? |
| S | Suicide/Depression | Tushkunlik yoki o‘zingizga zarar fikrlari bo‘lganmi? |
| S | Safety | Kimdir sizni qo‘rqitadimi yoki majburlaydimi? |
PHQ-A va CRAFFT skrininglari suhbatni to‘ldiradi, lekin uning o‘rnini bosmaydi. Faol suitsidal reja aniqlansa, bemor yolg‘iz qoldirilmaydi va shoshilinch xavfsizlik yordami tashkil etiladi. Maxfiylikning qonuniy chegaralari suhbat boshida tushuntiriladi.
1. Hali harakatlanmaydigan 3 oylik chaqaloqda tushuntirib bo‘lmaydigan ko‘karish: **zo‘ravonlik ehtimoli va boshqa sabablarni chuqur baholash**.
2. 24 oyda ikki so‘zli ibora bo‘lmasa: **eshitish va rivojlanishni baholash**.
3. O‘smir qizda PKOS: **hayz disfunksiyasi va giperandrogenizmni baholash, boshqa sabablarni istisno qilish**.
4. O‘tkir moyak buralishiga shubha: **zudlik bilan urologik-jarrohlik baholash**.
5. Autizm skriningi musbat: **qo‘shimcha diagnostik baholash zarur**.
**Tahririyat izohi:** O‘quv matni; mahalliy SSV protokollari bilan yakuniy muvofiqlik auditi o‘tkazilmagan.
SSV protokollari bilan yakuniy muvofiqlik auditi o‘tkazilmagan.