Miokardit va kardiomiopatiyalarda EKG
1. Miokard kasalliklari va EKG
Miokard — yurakning qisqarishini ta’minlaydigan mushak qavatidir. Miokardning yallig‘lanishi, qalinlashishi, kengayishi yoki infiltrativ jarayonlar bilan zararlanishi yurakning mexanik va elektr faoliyatini o‘zgartirishi mumkin.
Miokard kasalliklarida EKG uchta asosiy jarayonni aks ettiradi:
- Depolyarizatsiya buzilishi: QRS amplitudasi, davomiyligi yoki shakli o‘zgaradi.
- Repolyarizatsiya buzilishi: ST segment va T tishcha o‘zgaradi.
- Impuls hosil bo‘lishi va o‘tkazilishining buzilishi: aritmiyalar, AV blokadalar va Gis tutami blokadalari yuzaga keladi.
EKG miokard kasalliklariga shubha uyg‘otadi, ammo aksariyat kardiomiopatiyalarni mustaqil tasdiqlay olmaydi. Exokardiografiya, yurak magnit-rezonans tomografiyasi (MRT), laborator va ayrim hollarda genetik tekshiruvlar talab qilinadi.
2. Miokardit
Miokardit — yurak mushagining yallig‘lanish kasalligi.
Yallig‘lanish kardiomiotsitlarga, hujayralararo to‘qimaga va yurakning elektr o‘tkazuvchi tizimiga ta’sir qilishi mumkin.
2.1. Etiologiyasi
Miokardit quyidagi sabablar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin:
- Virusli infeksiyalar.
- Ayrim bakterial va parazitar infeksiyalar.
- Autoimmun va tizimli yallig‘lanish kasalliklari.
- Dori vositalariga yuqori sezuvchanlik.
- Ayrim onkologik immunoterapiya preparatlari.
- Toksik ta’sirlar.
Miokardit har doim infeksiyadan keyin yuzaga kelmaydi. Shuningdek, yaqinda virusli kasallik o‘tkazgan bemordagi har qanday ko‘krak og‘rig‘i miokarditni anglatmaydi.
2.2. Patogenezi
Miokard yallig‘langanda hujayra membranasi va ion almashinuvi jarayonlari buzilishi mumkin.
Natijada:
- Repolyarizatsiya bir xil kechmaydi.
- Elektr impulsning tarqalishi sekinlashadi.
- Aritmogen o‘choqlar paydo bo‘lishi mumkin.
- Og‘ir holatda miokard qisqaruvchanligi pasayadi.
Shu sababli bir bemorda ST–T o‘zgarishi ustun bo‘lsa, boshqasida AV blokada yoki qorincha aritmiyasi asosiy belgi bo‘lishi mumkin.
3. Miokarditning EKG belgilari
ST segment o‘zgarishlari
Miokarditda ST elevatsiyasi yoki depressiyasi kuzatilishi mumkin.
Agar perikard ham yallig‘langan bo‘lsa, bir nechta tarmoqda keng tarqalgan ST elevatsiyasi va PR depressiyasi paydo bo‘lishi mumkin.
Ammo miokardit ba’zan koronar infarktga o‘xshash, hududiy ST elevatsiyasi bilan ham namoyon bo‘ladi.
Shuning uchun ST elevatsiyasi diffuz bo‘lsa — miokardit, hududiy bo‘lsa — infarkt degan qat’iy qoida mavjud emas.
T tishcha o‘zgarishlari
- T tishcha yassilanishi.
- T inversiyasi.
- Nospetsifik repolyarizatsiya buzilishlari.
Bu belgilar miokardit uchun xos emas.
QRS va o‘tkazuvchanlik
Miokardit o‘tkazuvchi tizimga ta’sir qilsa:
- PR interval uzayishi.
- Turli darajadagi AV blokada.
- O‘ng yoki chap Gis oyoqchasi blokadasi.
- QRS kengayishi kuzatilishi mumkin.
Masalan, Lyme-karditda AV o‘tkazuvchanlik buzilishlari muhim klinik ko‘rinishlardan biridir.
Ritm buzilishlari
Miokarditda sinus taxikardiyasi, bo‘lmacha aritmiyalari, qorincha ekstrasistolalari, qorincha taxikardiyasi va ayrim hollarda qorincha fibrillyatsiyasi kuzatilishi mumkin.
1-rasm. Boshqa kasalliklarda nospetsifik EKG o’zgarishlari (ruscha yozuvlar): “Неспецифические изменения ЭКГ при других патологиях” — boshqa patologiyalarda EKG ning nospetsifik o’zgarishlari. Jadvalda: “Гипертрофическая кардиомиопатия” — gipertrofik kardiomiopatiya (chap qorincha gipertrofiyasi belgilari, nospetsifik ST va T o’zgarishlari, pastki va yon tarmoqlarda patologik Q); “Рестриктивная кардиомиопатия” — restriktiv kardiomiopatiya (past voltaj, ayniqsa amiloidozda; chap taqa blokadasi va boshqa o’tkazuvchanlik buzilishlari); “Острый перикардит” — o’tkir perikardit; “Тампонада сердца” — yurak tamponadasi; “ТЭЛА” — o’pka arteriyasi emboliyasi.
2-rasm. Miokarditdagi EKG (ruscha yozuvlar): “Миокардит” — miokardit; “Механизм” — mexanizm (repolyarizatsiya va impuls o’tkazilishining buzilishi bilan bog’liq yallig’lanish); “Изменения на ЭКГ” — EKG o’zgarishlari (qorincha repolyarizatsiyasining nospetsifik o’zgarishlari; asoratlar: nadqorincha va qorincha aritmiyalari, sinoatrial, AV va qorincha ichi blokadalar); “Этиология” — sabablar (viruslar, bakteriyalar, spiroxetalar — Borrelia, zamburug’lar, rikketsiyalar, eng oddiylar, revmatik va tizimli kasalliklar); “Лечение” — davo (asosiy kasallik, yallig’lanishga qarshi vositalar, tinchlik va kuzatuv).
4. Miokardit va miokard infarktini farqlash
Ikkala kasallik ham ko‘krak og‘rig‘i, ST–T o‘zgarishlari va troponin ko‘tarilishi bilan namoyon bo‘lishi mumkin.
| Belgi | Miokardit | Miokard infarkti |
|---|---|---|
| Asosiy jarayon | Miokard yallig‘lanishi | Ishemik miokard nekrozi |
| ST o‘zgarishi | Diffuz yoki hududiy | Ko‘pincha koronar hududga mos |
| Troponin | Ko‘tarilishi mumkin | Infarkt tashxisida muhim |
| PR depressiyasi | Perikard ishtirokida bo‘lishi mumkin | Odatda xos emas |
| Exokardiografiya | Global yoki hududiy disfunksiya bo‘lishi mumkin | Ko‘pincha koronar hududga mos disfunksiya |
| Yurak MRT | Yallig‘lanishga xos to‘qima o‘zgarishlari | Ishemik zararlanish ko‘rinishi |
Muhim: o‘tkir koronar sindrom ehtimoli yuqori bemorda miokarditni taxmin qilish reperfuziya yoki shoshilinch koronar baholashni kechiktirmasligi kerak.
Miokardit tashxisida klinik holat, troponin, exokardiografiya va yurak MRT natijalari birgalikda baholanadi.
5. Miokarditning asoratlari va davolash tamoyillari
Miokardit quyidagi asoratlar bilan kechishi mumkin:
- O‘tkir yurak yetishmovchiligi.
- Qorincha taxikardiyasi.
- Yuqori darajali AV blokada.
- Kardiogen shok.
- Surunkali qorincha disfunksiyasi.
Davolash kasallikning sababi va og‘irligiga bog‘liq.
Yurak yetishmovchiligi va aritmiyalar tegishli klinik ko‘rsatmalarga muvofiq davolanadi. Maxsus immunosupressiv davolash esa barcha miokarditlarda bir xil qo‘llanmaydi.
Faol miokarditda intensiv sport va og‘ir jismoniy yuklama cheklanadi. Sportga qaytish muddati individual baholanadi; ko‘pincha bir necha oylik cheklov va qayta tekshiruv talab etiladi.
6. Gipertrofik kardiomiopatiya — GKMP
Gipertrofik kardiomiopatiya yurak mushagining boshqa yuklama sharoitlari bilan yetarlicha tushuntirib bo‘lmaydigan patologik qalinlashishi bilan tavsiflanadi.
Ko‘pincha chap qorincha, ayniqsa qorinchalararo to‘siq zararlanadi.
Kasallikning ayrim shakllari sarkomer oqsillarini kodlovchi genlardagi o‘zgarishlar bilan bog‘liq.
6.1. Patofiziologiyasi
Miokard qalinlashganda yurakning diastolik bo‘shashishi buzilishi mumkin.
Ayrim bemorlarda chap qorincha chiqish yo‘li dinamik torayadi.
Miokardning elektr xususiyatlari ham o‘zgarib, repolyarizatsiya notekisligi va aritmiyalarga moyillik paydo bo‘ladi.
6.2. EKG belgilari
Chap qorincha gipertrofiyasi: ayrim ko‘krak tarmoqlarida baland R yoki chuqur S tishchalar.
Patologik Q tishchalar: ayniqsa pastki va lateral tarmoqlarda chuqur Q tishchalar kuzatilishi mumkin.
ST–T o‘zgarishlari: ST depressiyasi va T inversiyasi.
Bo‘lmacha elektr anomaliyasi: diastolik disfunksiya fonida chap bo‘lmacha yuklamasi belgilari paydo bo‘lishi mumkin.
Aritmiyalar: bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi va qorincha aritmiyalari.
6.3. GKMPdagi Q tishcha
GKMPda Q tishcha ba’zan chuqur va nisbatan tor bo‘ladi.
Bunga qorinchalararo to‘siq depolyarizatsiyasi va miokard elektr kuchlarining o‘zgarishi sabab bo‘lishi mumkin.
Lekin Q tishchaning faqat kengligi yoki chuqurligiga qarab GKMPni infarktdan ishonchli ajratib bo‘lmaydi.
Buning uchun klinik anamnez, EKG dinamikasi va yurak tasviriy tekshiruvlari zarur.
3-rasm. GKMP ning asosiy EKG belgilari (inglizcha yozuvlar): “Key Features of Electrocardiogram in Hypertrophic Cardiomyopathy” — gipertrofik kardiomiopatiyada EKG ning asosiy belgilari: 1) “Typical left-ventricular hypertrophy (tall precordial R waves in leads V2–V5)” — chap qorincha gipertrofiyasi (V2–V5 da baland R); 2) “Deep, narrow Q waves in the leftward-oriented leads (aVL and V6), suggesting lateral myocardial infarction” — chapga qaragan tarmoqlarda (aVL, V6) chuqur, tor Q (yon devor infarktiga o’xshaydi); 3) “Left atrial enlargement (including increased terminal P-wave negativity in lead V1)” — chap bo’lmacha kengayishi (V1 da P ning terminal manfiyligi ortishi).
4-rasm. Gipertrofik kardiomiopatiyada EKG (inglizcha yozuvlar): ko’krak tarmoqlarida (V2–V5) baland R va chuqur S, I, aVL, V5–V6 va pastki tarmoqlarda tor, chuqur Q (strelkalar). Qo’l tarmoqlari: I, II, III, aVR, aVL, aVF; ko’krak tarmoqlari: V1–V6.
5-rasm. Gipertrofik obstruktiv kardiomiopatiya (ruscha yozuvlar): “Гипертрофическая обструктивная кардиомиопатия” — gipertrofik obstruktiv kardiomiopatiya; sxemada qalinlashgan qorinchalararo to’siq va undan chap qorincha chiqish yo’lini torayishi (yashil strelka) ko’rsatilgan; “Дифференциальный диагноз” — differensial tashxis: miokard infarkti, chap yurak bo’limlari yuklamasi, perikardit va miokardit, dori vositalari (antiaritmiklar).
7. Apikal gipertrofik kardiomiopatiya
GKMPning apikal shaklida chap qorinchaning uch qismi ko‘proq qalinlashadi.
EKGda, ayniqsa ko‘krak tarmoqlarida, juda chuqur manfiy T tishchalar kuzatilishi mumkin.
Bular ba’zan «gigant manfiy T tishchalar» deb ataladi.
Biroq chuqur T inversiyasi apikal GKMP uchun mutlaq xos emas.
U koronar ishemiya, ayrim nevrologik holatlar va boshqa kardiomiopatiyalarda ham uchraydi.
8. GKMP va sportchi yuragi
Sportchilarda muntazam jismoniy mashqlar natijasida yurak mushagi fiziologik qalinlashishi mumkin.
GKMP esa patologik miokard kasalligidir.
Farqlashda:
- Yurak devori qalinligining taqsimlanishi.
- Chap qorincha bo‘shlig‘i hajmi.
- Diastolik funksiya.
- MRTdagi fibroz belgilari.
- Oilaviy anamnez.
- EKGdagi patologik repolyarizatsiya o‘zgarishlari baholanadi.
Yakka yuqori QRS voltaji GKMP tashxisi uchun yetarli emas.
9. Infiltrativ kardiomiopatiya va yurak amiloidozi
Infiltrativ kardiomiopatiyalarda miokard to‘qimasida turli patologik moddalar yoki hujayraviy jarayonlar to‘planadi.
Yurak amiloidozida miokardda amiloid oqsillari yig‘iladi.
Natijada yurak devorlari qalin ko‘rinishi, ammo yurakning bo‘shashishi va elektr o‘tkazuvchanligi buzilishi mumkin.
EKG belgilari
- QRS voltajining pasayishi.
- Psevdoinfarkt ko‘rinishi.
- PR interval uzayishi.
- AV blokadalar.
- Gis oyoqchalari blokadasi.
- Bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi.
Past voltaj va qalin devor qarama-qarshiligi
Oddiy gipertrofiyada miokard massasi ortishi ko‘pincha QRS voltajining oshishi bilan bog‘liq.
Amiloidozda esa exokardiografiyada devor qalin ko‘rinsa ham, EKG voltaji past bo‘lishi mumkin.
Bu diagnostik jihatdan muhim qarama-qarshilikdir.
Lekin amiloidozli barcha bemorlarda past voltaj bo‘lavermaydi. Past voltajning o‘zi ham amiloidozni tasdiqlamaydi.
Psevdoinfarkt ko‘rinishi
EKGda patologik Q tishchalar yoki R tishcha o‘sishining buzilishi kuzatilishi mumkin.
Bular oldin infarkt bo‘lganiga o‘xshaydi, lekin sabab infiltrativ miokard zararlanishi bo‘lishi mumkin.
6-rasm. Infiltrativ yurak kasalligini ko’rsatuvchi EKG belgilari (inglizcha yozuvlar): “Electrocardiogram Features Suggesting Infiltrative Disease Involving the Heart” — yurakka infiltrativ zararlanishni ko’rsatuvchi EKG belgilari: 1) “Low voltage of all waveforms” — barcha to’lqinlarda past voltaj; 2) “Marked left-axis deviation typical of left-anterior fascicular block” — chap oldingi fassikulyar blokadaga xos aniq chap o’q og’ishi; 3) “Pseudo infarct changes” — psevdoinfarkt o’zgarishlari; 4) “A prolonged atrioventricular conduction time” — AV o’tkazuvchanlik vaqtining uzayishi; 5) “Intraventricular conduction delay” — qorinchalar ichi o’tkazuvchanlik kechikishi.
7-rasm. Yurak yetishmovchiligi bor, lekin ishemik kasalligi yo’q keksa bemorning EKG si (inglizcha yozuvlar): “Electrocardiogram from elderly patient with heart failure and no history of ischemic heart disease” — ishemik yurak kasalligi tarixi bo’lmagan yurak yetishmovchiligi bemorining EKG si. Barcha qo’l va ko’krak tarmoqlarida past voltaj va infarktga o’xshash (psevdoinfarkt) o’zgarishlar ko’rinadi.
10. Dilatatsion kardiomiopatiya — DKMP
Dilatatsion kardiomiopatiyada chap qorincha yoki ikkala qorincha kengayib, sistolik qisqaruvchanlik pasayadi.
Sabablari irsiy, yallig‘lanish, toksik yoki boshqa mexanizmlar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
EKG belgilari
- Sinus taxikardiyasi.
- Bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi.
- Chap Gis oyoqchasi blokadasi.
- Nospetsifik ST–T o‘zgarishlari.
- Qorincha ekstrasistolalari.
- Nobarqaror yoki barqaror qorincha taxikardiyasi.
- Ayrim hollarda AV o‘tkazuvchanlik buzilishlari.
Chap Gis oyoqchasi blokadasining ahamiyati
LBBBda qorinchalarning elektr faollashuvi nomuvofiq kechishi mumkin.
Bu ayrim bemorlarda yurak qisqarishining samaradorligini kamaytiradi.
Shu sababli yurak yetishmovchiligi, chap qorincha chiqarish fraksiyasi pasayishi va tegishli QRS mezonlari mavjud bo‘lsa, CRT ko‘rib chiqilishi mumkin.
LBBBning o‘zi avtomatik ravishda CRTga ko‘rsatma emas.
11. Restriktiv kardiomiopatiya
Restriktiv kardiomiopatiyada qorincha devorlarining elastikligi kamayib, diastolik to‘lish buziladi.
Qorinchalar bo‘shashishi qiyinlashadi va bo‘lmacha bosimi ortishi mumkin.
EKG belgilari
- Bo‘lmacha elektr anomaliyalari.
- Bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi.
- O‘tkazuvchanlik buzilishlari.
- Nospetsifik ST–T o‘zgarishlari.
- Sababga bog‘liq holda past QRS voltaji.
Restriktiv kardiomiopatiyaning barcha shakllarida past voltaj bo‘lishi shart emas.
12. Stress-kardiomiopatiya — Takotsubo
Takotsubo sindromi odatda vaqtinchalik qorincha sistolik disfunksiyasi bilan kechadi.
Ko‘pincha kuchli hissiy yoki jismoniy stressdan keyin paydo bo‘ladi, ammo aniq stress omili har doim aniqlanmaydi.
EKG belgilari
- ST elevatsiyasi.
- ST depressiyasi.
- T inversiyasi.
- QTc uzayishi.
- Ayrim hollarda patologik Q tishchalar.
EKG ko‘rinishi o‘tkir koronar sindromga juda o‘xshashi mumkin.
Takotsuboda koronar arteriyalar
Takotsuboni «koronar arteriyalar albatta toza bo‘ladi» deb tushuntirish noto‘g‘ri.
Takotsubo bilan bemorda koronar ateroskleroz ham mavjud bo‘lishi mumkin.
Tashxis klinik holat, koronar tekshiruvlar, qorincha harakatining xususiyatlari va boshqa ma’lumotlar asosida qo‘yiladi.
QT uzayishi
Takotsuboda QTc uzayishi xavfli qorincha aritmiyalariga moyillikni oshirishi mumkin.
Shu sababli o‘tkir davrda ritm monitoringi muhim.
13. Kardiomiopatiyalarni umumlashtirish
| Kasallik | EKGdagi muhim belgilar |
|---|---|
| Miokardit | ST–T o‘zgarishlari, aritmiya, AV blokada |
| Gipertrofik KMP | Yuqori voltaj, Q tishchalar, T inversiyasi |
| Apikal GKMP | Chuqur manfiy T tishchalar |
| Amiloidoz | Past voltaj, psevdoinfarkt, blokadalar |
| Dilatatsion KMP | LBBB, AF, qorincha aritmiyalari |
| Restriktiv KMP | Bo‘lmacha anomaliyasi, AF, o‘tkazuvchanlik buzilishi |
| Takotsubo | ST o‘zgarishi, T inversiyasi, QT uzayishi |
14. EKGni tahlil qilish algoritmi
- Ritm va yurak urish chastotasini aniqlang.
- PR, QRS va QTc intervallarini o‘lchang.
- QRS voltajini baholang.
- Patologik Q tishchalarni izlang.
- ST–T o‘zgarishlarining joylashuvini aniqlang.
- Elektr o‘qni baholang.
- Aritmiya va blokadalarni tekshiring.
- EKGni exokardiografiya, MRT va klinik ma’lumotlar bilan solishtiring.
Xulosa
Miokardit va kardiomiopatiyalarda EKG ko‘pincha kasallikning elektr oqibatlarini ko‘rsatadi.
GKMPda patologik Q va T o‘zgarishlari, amiloidozda past voltaj bilan devor qalinligi o‘rtasidagi nomutanosiblik, DKMPda o‘tkazuvchanlik buzilishlari muhim bo‘lishi mumkin.
Lekin hech bir alohida EKG belgisi barcha bemorlarda uchramaydi yoki tashxisni mustaqil tasdiqlay olmaydi.
Nazorat testi
Har bir savolga bitta to‘g‘ri javob bor. Variantni tanlang — to‘g‘ri javob va izoh darrov ko‘rinadi.